Czerwone usta jako motyw ponadczasowy

Usta jako wzór wykraczają daleko poza ramy makijażu i można je różnie interpretować np. jako znak kobiecej siły, zmysłowości, miłości czy buntu. Wyraźny charakter tego symbolu może podkreślać nawet całą epokę np. czas popkultury. Ponieważ jest to motyw ponadczasowy ograniczę się do kilku, wybranych faktów z historii.

Dlaczego wizerunek ust jest dla nas tak ważny?

Motyw ust jest związany z ludzką naturą, ponieważ to jeden z pięciu podstawowych zmysłów, który ułatwia komunikowanie się ze światem. Odwieczny symbol miłości wpływa intensywnie na naszą wyobraźnię. Zakończenia nerwowe, czułość na dotyk i smak, to cechy jednej z najwrażliwszych części ciała i elementu naszej twarzy. Pierwotnie wracamy do źródeł, dlatego usta będą miały dla nas zawsze duże znaczenie – ich kształt i wygląd jest istotny podczas rozmowy. Z punktu widzenia ewolucji pełne i zdrowe wargi oznaczają młodość oraz płodność – weryfikuje to atrakcyjność danej osoby. W wielu kulturach uznawano usta za jeden z najważniejszych atrybutów piękna, o czym świadczą dawne dzieła sztuki. Aktualnie jest to również symbol estetyczny jak i uniwersalny, ponieważ rozumie go każdy, bez względu na: wiek, płeć, język czy kulturę. W modzie ten motyw można traktować: minimalistycznie, szczegółowo, ale też w sposób celowy go przekształcać.

Kto pierwszy skorzystał z tego motywu?

Trudno wskazać z całkowitą pewnością kto pierwszy sięgnął po ten wzór. Możemy jedynie czerpać z ogólnie przyjętej wiedzy. Usta w sztuce miały znaczenie w malarstwie symbolistów. Salvador Dali podkreślił ich nieoczywisty i pomysłowy charakter. Głośnym przykładem jest sofa z 1937 roku inspirowana ustami Mae West – znanej aktorki. Następnie ten motyw wykorzystała w swoim wizerunku Barbra Streisand i Madonna. Usta jako symbol były podkreślane również w latach 60-tych przez twórców nurtu pop-art Andy Warhol’a & Roy’a Lichtenstein. Artyści przedstawiali je w dużych rozmiarach nadając im wyrazisty, graficzny i komiksowy charakter. Warhol multiplikował usta w swoich sitodrukach tak, żeby wyglądały jak element sztuki, ale i zwykły produkt kultury masowej. Autor chciał pokazać, że ówczesne społeczeństwo stawia na szybką, tanią i łatwą do powielania produkcję. W efekcie końcowym zniknęła wyjątkowość przedmiotów wytwarzanych ręcznie, a na pierwszy plan postawiono zysk, a nie jakość. Z kolei Lichtenstein stylizował ten motyw na fragmenty komiksowych kadrów, uzupełniając je o dymki i krótkie dialogi, co podkreślało rolę ust w prezentowaniu różnych emocji i znaczeń. Pomysł zyskał również szybko popularność w świecie mody. Symbol ust na tkaninach stał się polem twórczych eksperymentów. Projektanci zaczęli modyfikować i wprowadzać ten motyw do śmiałych oraz awangardowych kreacji.

Jaką rolę pełni ten wzór w modzie?

Elsa Schiaparelli już w latach 30-tych XX wieku wprowadziła do haute couture surrealistyczny element ust. Stworzyła biżuterię z pereł, a nawet broszkę inspirowaną tym motywem. Yves Saint Laurent zastosował symbol ust w kolekcji „Rive Gauche” z 1971 roku, nadając im elegancki i zmysłowy charakter. Ponadto ten wzór pojawiał się na nadrukach i haftach, podkreślając zmysłowość oraz pewność siebie kobiet, które nosiły jego kreacje. Lulu Guinness zasłynęła dzięki torebce „Lips Clutch” opartej na oryginalnym projekcie, który od 1989 roku jest symbolem marki eksponowanym na wystawach muzealnych. Marka Moschino pod wodzą Jeremy’ego Scotta często wykorzystywała ten znak graficzny w zabawny sposób i stawiając na kolory. Vivienne Westwood – ikona mody punkowej, umieszczała znak ust w swoich projektach jako wyraz buntu i ironii wobec tradycyjnych norm stylu. Ta lista mogłaby być znacznie dłuższa – oprócz wspomnianych projektantów motyw ust wciąż stanowi źródło kreatywnych pomysłów.

Jak rozwój muzyki wpłynął na popularyzację tego symbolu?

Rozkwit rock’n’rolla i muzyki pop w latach 60-tych i 70-tych sprawił, że usta stały się charakterystycznym znakiem popkultury. Logo zespołu The Rolling Stones trudno z czymkolwiek pomylić – czerwone usta z językiem. Znak ten został zaprojektowany w 1970 roku przez Johna Pasche, a inspiracją były usta Micka Jaggera oraz hinduskiej bogini Kali. Czerwień przyciąga uwagę i od wieków kojarzy się z pasją, siłą, miłością oraz pewnością siebie. W latach 80-tych motyw ust pojawiał się również w wizerunku innych zespołów, takich jak BLONDIE czy KISS. Blondie wykorzystywało motyw kolorowych ust przede wszystkim w wizerunku swojej liderki Debbie Harry, co widać na plakatach i okładkach. Natomiast rockowy zespół KISS zbudował swój wygląd na efektownym makijażu scenicznym, w którym usta stały się ważnym elementem teatralnej ekspresji, zaakcentowane czernią i kontrastującą bielą. Nazwa grupy, która oznacza „pocałunek”, podkreślała ten motyw, tworząc spójną i prowokacyjną całość. Dzięki muzyce motyw ust stał się jednym z najsłynniejszych symboli w historii popkultury kojarzonym ze zmysłowością i buntem, a także manifestem wolności – w tym seksualnej.

Dlaczego najczęściej widzimy symbol ust w kolorze czerwonym?

Jest wiele historycznych momentów, które warto wspomnieć. Feministyczne ruchy celowo posługiwały się czerwoną szminką i robią to do tej pory. Psychologia koloru potwierdza, że czerwień to barwa energetyczna, natychmiast przyciąga wzrok i wywołuje silne emocje. Symbolizuje alarm i ostrzeżenie, dlatego pojawia się na znakach stop, światłach drogowych, gaśnicach czy przyciskach awaryjnych. Czerwień widzimy w herbach, na flagach rewolucyjnych czy w strojach sportowych, gdzie podkreśla siłę i przewagę. W latach 1910–1920 czerwona pomadka stała się symbolem odwagi sufrażystek w USA i Wielkiej Brytanii. Elizabeth Arden rozdawała ją uczestniczkom marszów, wzmacniając ich pewność siebie i spójny wizerunek. Natomiast w czasie II wojny światowej czerwone usta stały się symbolem siły kobiet, które zastępowały mężczyzn w fabrykach. Doskonale oddaje to znany plakat Rosie the Riveter, która jest pokazana w niebieskiej koszuli z zaciśniętą pięścią i opaską w grochy. Całość podkreśla hasło: „We Can Do It!”. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych czerwone usta stały się zarówno manifestem: wolności, kobiecej odwagi jak i symbolem sprzeciwu wobec narzucanych ideałów piękna.

Dlaczego stewardesy malują usta na czerwono?

W 1930 roku linia lotnicza TWA wprowadziła czerwone usta jako element wizerunku swoich stewardes. Początkowo miało to dodawać elegancji i podkreślać profesjonalny, „filmowy” wygląd pracowniczek. Wpłynęła na to miłość do dbania o wizerunek wynikająca m.in. ze śledzenia aktorek, które były ikonami mody. Co ciekawe pomysł ten miał również swój walor praktyczny. W sytuacji awarii i chaosu czerwień ułatwia odczytywanie słów z ruchu warg. Mamy tu do czynienia z nową odsłoną korporacyjnego dress code’u, który nie ma nic wspólnego z buntem czy kulturą pop-artową.

Symbole istnieją po to, by je odczytywać, zatrzymywać się przy nich i szukać ukrytych znaczeń. Intrygują im więcej budzą skojarzeń i dzięki temu są bardziej wielowymiarowe. Trudno wyobrazić sobie modę bez czerwonych ust – czy to w makijażu, czy w formie dodatków lub nadruków. Motyw ust w modzie i sztuce działa jak lustro, w którym odbijają się czasy, emocje i intencje twórców. Raz bywa znakiem buntu, innym razem – zmysłowości, żartu czy nostalgii. Usta mają tak uniwersalny charakter, że trudno przypisać im jedną interpretację.

Jakie skojarzenia budzi w Tobie motyw czerwonych ust w dodatkach i ubraniach?

Autorka, ekspert modowy Alona Zozulia

fotografia: Alicja Reczek WHITE ALICE

redakcja: Olga Biały

modelka / projektantka / stylistka: Alona Zozulia