Poznaliśmy Ranking Finansowy Samorządu Terytorialnego

12 maja w reprezentacyjnej sali Wielkiej Zamku Królewskiego odbyła się gala, podczas której zaprezentowano Ranking Finansowy Samorządu Terytorialnego w Polsce. Wydarzenie to, organizowane przez Fundację Instytut Studiów Wschodnich, przyciągnęło aż ćwierć tysiąca gości, wśród których byli liderzy samorządowi, przedstawiciele administracji państwowej, świata biznesu, kultury, nauki, mediów oraz organizacji pozarządowych.

Ranking Finansowy Samorządu Terytorialnego w Polsce to jedyne w kraju tak kompleksowe, apolityczne i w pełni obiektywne opracowanie, które swoim zasięgiem obejmuje wszystkie jednostki samorządu terytorialnego. Od 2017 roku jest on cyklicznie przygotowywany w celu szczegółowej analizy kondycji finansowej samorządów. Zdolność do samodzielnego działania oraz stabilność finansowa samorządów w dużej mierze determinują skuteczność polityki regionalnej i jakość życia obywateli, dlatego monitorowanie tych wskaźników jest kluczowe w obliczu dynamicznie zmieniających się uwarunkowań legislacyjnych oraz społeczno-gospodarczych.

Galę otworzył zjawiskowy występ orkiestry pod batutą Rafała Krauzego, która wykonała słynną „Habanerę” Bizeta. W roli gospodarzy wystąpili Dorota N. Haller, redaktor RDC, oraz Michał Różycki, Dyrektor Biura Prasowego Forum Ekonomicznego.

Jako pierwszy głos zabrał Paweł Gancarz, Marszałek Województwa Dolnośląskiego i Członek Rady Programowej Forum Ekonomicznego, który powiedział, że:

To najlepszy ranking samorządów. Przez 9 lat byłem wójtem małej miejskiej gminy Stoszowice. Gmina, w której jest taka niewątpliwa atrakcja historyczna, która stara się o wejście na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jest to wiejska gmina z podstawowym budżetem na poziomie 20 milionów złotych. Mówię o tym dlatego, że na sali są samorządowcy i wiedzą o co w tych liczbach, tych wskaźnikach chodzi.

Nie zawsze to interesuje szeroką publikę, ale w tej małej wiejskiej gminie, w której miałem przyjemność przez 9 lat być wójtem, podstawowy budżet to 20 milionów, 500 000 wolnych środków. Można spłacać zadłużenia albo wykorzystywać te środki jako plan własny do realizacji projektu. Ze współpracownikami pozyskaliśmy 200 milionów złotych w ciągu 9 lat. To było nie lada osiągnięcie. To była gmina, która otrzymała chyba najmniejszą ilość środków w całym województwie dolnośląskim przez 9 czy 8 lat, gdzie jest 169 samorządów.

Przy okazji Forum Ekonomicznego w 2020 roku w Karpaczu ówczesna pani wójt Stoszowic, przyniosła mi tenże ranking, a tam na ósmym miejscu w Polsce, na pierwszym miejscu na Dolnym Śląsku: gmina Stoszowice. Rok wcześniej byliśmy chyba na 1200. pozycji. Po tym dużym wysiłku i tej ocenie, której została podana przez ten ranking, stwierdziłem, że jest chyba sprawiedliwy, bo zawsze i wszystko zależy od tego, jakie wskaźniki się przyjmie. Ten wysiłek był tytaniczny, w 2023 roku największy i został on odzwierciedlony w tym rankingu.

Po nim o zabranie głosu poproszono senatora Krzysztofa Kwiatkowskiego, członka Rady Programowej Europejskiego Kongresu Samorządów.

„To wasz dzień. Za chwilę ci najlepsi z najlepszych chociaż na sali znajdują się wyłącznie tacy, będą otrzymywać statuetki. Pozwólcie, że przez całą uroczystość będziemy was chwalić i pokazywać wasze osiągnięcia! Pozwólcie, że powiem też dwa słowa o organizatorze, bo idea Forum Ekonomicznego, otwarta rankingiem to taki punkt odniesienia dla wszystkich samorządowców. Kiedy patrzę na ilość tych przedsięwzięć, to serce rośnie, a wy za chwilę będziecie mieli tą satysfakcję, że będziecie odbierać nagrody, które są takim symbolem „Trzech O”: Obiektywny, Ogólnopolski i Obiektywny. Wy dla odmiany charakteryzujecie się „trzema S”: jesteście ludźmi Samorządów którzy osiągają Sukces i którzy dają Stabilność tym gminom, tym powiatom, tym województwom, które reprezentujecie”.

List od prezydenta Karola Nawrockiego odczytał Adam Andruszkiewicz, zastępca szefa jego kancelarii:

,,W kwietniu minęły dwa lata od ostatnich wyborów do władz samorządowych. To właśnie wtedy – wiosną 2024 roku – rozpoczął się dla wielu z Państwa czas szczególnie wytężonej pracy. Mandat zaufania powierzony przez współmieszkańców jest przecież nie tylko źródłem satysfakcji, lecz także – a może przede wszystkim – zobowiązaniem do służby. Dzisiaj na Zamku Królewskim w Warszawie zebrali się ci, którzy ten czas wykorzystali najlepiej, z korzyścią dla swoich miejscowości i społeczności. Serdecznie dziękuję Państwu za to zaangażowanie”.

Jako ostatni przed prezentacją rankingu wystąpił Arkadiusz Babczuk, zastępca Głównego Rzecznika Dyscypliny Finansów Publicznych.

„Nagrody w tym rankingu to wyraz szacunku dla samorządów i samorządowców. Wasza codzienna praca wyróżnia się tym, że jesteście coraz lepsi, widać ten efekt uczenia się.

Prawo w Polsce ma charakter zmienny, zarówno samorządy, jak i urzędnicy mają problem z jego interpretacją.

Urzędnicy radzą sobie z tym lepiej, niż administracja rządowa i beneficjenci środków publicznych spoza sektora finansów publicznych. Cieszę się, że możemy honorować ciężką pracę urzędników i wyjść poza sztampę szlachetnie poległych żołnierzy. Urzędnik to nie jest darmozjad który nie pracuje, tylko ktoś, kto tworzy dobro i ktoś, kto dba o dobro swojej lokalnej wspólnoty. Dziękuję, że to dobro tworzycie i że dbacie o to, by w waszych małych ojczyznach żyło się coraz lepiej.”

Ranking Finansowy Samorządu Terytorialnego za 2025 rok zaprezentowali prof. Czesław Zając, rektor Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, oraz dr Małgorzata Gałecka.

Prof. Czesław Zając podkreślił w swoim wystąpieniu:

„Ja się ogromnie cieszę, że Uniwersytet we Wrocławiu już od kilku lat uczestniczy w przygotowywaniu rankingu. Ta współpraca wpisuje się w jeden z naszych kierunków strategicznych, czyli relacji z jednostkami samorządu terytorialnego. Jest to znakomity przykład łączenia nauki z praktyką. Ranking to nie tylko liczby i wskaźniki, to także ogromna praca. Pragnę podziękować wszystkim, którzy pracują nad powstaniem tego materiału. Traktuję ten ranking jako rzetelne i miarodajne narzędzie zarzadzania finansami publicznymi. Gratuluję nie tylko wyróżnionym i nagrodzonym, ale wszystkim państwu, reprezentującym jednostki samorządu, za odpowiedzialne decyzje, które wnoszą wiele do rozwoju całej naszej ojczyzny.”

A dr Małgorzata Gałecka powiedziała:

„Jest to jedyny ranking finansowy, który obejmuje wszystkie jednostki samorządów szczebla lokalnego. Jego celem jest poznanie, jakie miejsce państwo zajmują i jak radzą sobie państwa sąsiedzi i włodarze podobnej jednostki samorządowej, podobne gminy, podobne powiaty czy miasta na prawach powiatu.

Kierujemy go do przedstawicieli władz, by mogły zobaczyć, jaka jest kondycja jednostek samorządu terytorialnego, czy potrzebują wsparcia i jak radzą sobie w różnych sytuacjach, ale przede wszystkim jest to również ranking, który kierujemy do mieszkańców, aby starali się jak najlepiej zapoznawać się z finansami, jakie występują w danym samorządzie.

Pamiętajmy również o podmiotach biznesowych, o przedsiębiorcach. Ten ranking również wskazuje im sytuację, wskazuje im kondycję finansową danej jednostki samorządu.”

Następnie zaprezentowano liderów rankingu w pięciu głównych kategoriach. warto przypomnieć, że triumfatorami rankingu w poprzedniej edycji (za 2024 rok) były m.in.: Gmina Michałowice, Konstancin-Jeziorna, Józefów, Miasto Stołeczne Warszawa oraz powiat wrocławski. W tym roku nagrodzono:

Gminy wiejskie

To ich włodarze jako pierwsi odebrali nagrody z rąk Jarosława Sarny, pełnomocnika Ministra Cyfryzacji ds. Relacji z Jednostkami Samorządu Terytorialnego.

1. miejsce: Gmina Zabór z województwa lubuskiego. Prestiżową statuetkę odebrał wójt Robert Sidoruk.
2. miejsce: Gmina Konopnica z województwa lubelskiego, reprezentowana przez wójta Mirosława Żydka.
3. miejsce: Gmina Dobra Szczecińska, którą na Gali reprezentowała wójt Magdalena Zagrodzka.

W imieniu laureatów krótkie podziękowanie wygłosił wójt Robert Sidoruk.

Gminy miejsko-wiejskie

Ceremonię w tej kategorii poprowadził Paweł Gancarz, marszałek województwa dolnośląskiego.

1. miejsce: Gmina Choroszcz z województwa podlaskiego. Nagrodę odebrał burmistrz Robert Wardziński.
2. miejsce: Gmina Konstancin-Jeziorna, reprezentowana przez burmistrza Michała Wiśniewskiego.
3. miejsce: Gmina Jelcz-Laskowice, w imieniu której wyróżnienie odebrał burmistrz Piotr Stajszczyk.

Głos w imieniu nagrodzonych zabrał burmistrz Choroszczy, Robert Wardziński.

Gminy miejskie

Główną nagrodę dla najlepszej gminy miejskiej wręczyła Bożena Żelazowska, wiceminister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dyplomy za kolejne miejsca wręczył Lucjusz Nadbereżny, prezydent Stalowej Woli.

1. miejsce: Gmina Józefów. Statuetka trafiła do rąk burmistrza Marka Banaszka.
2. miejsce: Gmina Radymno, reprezentowana przez burmistrza Mieczysława Piziurnego.
3. miejsce: Gmina Mława, na czele z burmistrzem Piotrem Jankowskim.

Zwycięzca tej kategorii, burmistrz Marek Banaszek, skierował kilka słów do publiczności.

Powiaty ziemskie

Statuetkę dla zwycięzcy w tej kategorii wręczył prof. Czesław Zając, Rektor UEW. Wyróżnienia dla pozostałych laureatów przekazał Rudolf Borusiewicz, dyrektor Biura Związku Powiatów Polskich.

1. miejsce: Powiat leszczyński. W imieniu samorządu nagrodę odebrał starosta Maciej Wiśniewski, który wygłosił również przemówienie.
2. miejsce: Powiat siedlecki, który reprezentowała wicestarosta Małgorzata Cepek.
3. miejsce: Powiat przemyski, z rąk dyrektora Borusiewicza dyplom odebrała starosta Bożena Ryczan.

Miasta na prawach powiatu

W tej kategorii nagrodę główną wręczył Tomasz Mencina, zastępca Prezydenta Warszawy, zaś wyróżnienia wręczył senator Krzysztof Kwiatkowski.

1. miejsce: Bydgoszcz. Statuetkę w imieniu miasta odebrał skarbnik Bydgoszczy, Piotr Tomaszewski, który skierował podziękowania do zgromadzonych gości.
2. miejsce: Gliwice, reprezentowane były przez prezydentkę Katarzynę Kuczyńską-Budkę.
3. miejsce: Tychy, w imieniu których wyróżnienie odebrał prezydent Maciej Gramatyka.

Wschodzące gwiazdy: Liderzy Postępu

Zaś tytułem „Wschodzących Gwiazd” uhonorowano samorządy, które w ciągu ostatniego roku dokonały największego postępu w swoich województwach.

Z województwa łódzkiego była to gmina Brzeziny (dyplom odebrał burmistrz Dariusz Guzek).
W województwie śląskim doceniono powiat wodzisławski (dyplom w rękach wicestarosty Barbary Chrobok).
Liderem w województwie świętokrzyskim okazała się gmina Słupia Jędrzejowska (wyróżnienie dla wójta Tomasza Kopra).
W regionie opolskim wygrała gmina Baborów (nagrodę odebrał burmistrz Tomasz Krupa).
Gwiazdą województwa podlaskiego została gmina Korycin (nagrodę odebrał wójt Mirosław Lech).
Reprezentantką województwa dolnośląskiego została gmina Przeworno (w imieniu władz dyplom odebrała posłanka Jolanta Niezgodzka).
Liderem postępu w województwie lubuskim ogłoszono gminę Gozdnica (nagrodę w imieniu samorządu odebrała posłanka Elżbieta Polak).
Województwo wielkopolskie mogło pochwalić się sukcesem gminy Dąbie.
Za postępy w województwie małopolskim doceniono gminę Pałecznica (w imieniu władz nagrodę odebrał poseł Dominik Jaśkowiec).
W województwie kujawsko-pomorskim triumfowała gmina Wielgie. Dyplom wójtowi Sławomirowi Sadowskiemu wręczyła posłanka Iwona Karolewska.
Gwiazdą województwa lubelskiego zostało miasto Biała Podlaska. Z rąk wiceprezydenta Warszawy, Tomasza Menciny, dyplom odebrał prezydent Michał Litwiniuk.
W województwie mazowieckim na miano „Wschodzącej Gwiazdy” zasłużyła gmina Sanniki. Burmistrz Paweł Wieczorek otrzymał nagrodę z rąk Przemysława Kubickiego, szefa ruchu Tak dla Polski w regionie mazowieckim.
Zestawienie zamykało województwo pomorskie, gdzie wyróżniono gminę Pelplin. Z rąk posła Patryka Gabriela nagrodę odebrał burmistrz Mirosław Chyła.

Warto też napisać, jak powstał Ranking Finansowy Samorządu Terytorialnego.

Jego wiarygodność zestawienia gwarantuje zaawansowana metodologia, oparta na twardych danych. Ranking został opracowany na podstawie oficjalnych sprawozdań finansowych składanych przez same jednostki samorządu terytorialnego. Powstaje on przy ścisłej współpracy z niezależnymi i renomowanymi instytucjami: Krajową Radą Regionalnych Izb Obrachunkowych oraz uniwersytetami. W latach 2017-2019 partnerem był Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, natomiast od 2020 do 2026 roku współpracę kontynuowano z Uniwersytetem Ekonomicznym we Wrocławiu.

Do stworzenia ostatecznego zestawienia wykorzystano miernik syntetyczny, pełniący rolę wielokryterialnego narzędzia oceny. Eksperci zbadali kondycję finansową, opierając się na stałym od lat zestawie siedmiu precyzyjnych wskaźników. Należą do nich:

Udział dochodów własnych w dochodach ogółem.
Relacja nadwyżki operacyjnej do dochodów ogółem.
Udział wydatków inwestycyjnych w wydatkach ogółem.
Obciążenie wydatków bieżących wydatkami na wynagrodzenia oraz pochodne od wynagrodzeń.
Udział środków europejskich w wydatkach ogółem (z pominięciem poręczeń).
Relacja zobowiązań do dochodów ogółem.
Udział podatku dochodowego od osób fizycznych w dochodach bieżących.

XXXV Forum Ekonomiczne w Karpaczu

O tym, co wpływa na kondycję finansową polskich samorządów, jak pozyskiwać środki na inwestycje i zwiększyć efektywność wykorzystania funduszy europejskich samorządowcy będą mogli rozmawiać na zbliżającym się XXXV Forum Ekonomicznym, które odbędzie się w Karpaczu zaraz po wakacjach, w dniach 8-10 września. Co roku w Forum Ekonomicznym bierze udział ponad tysiąc przedstawicieli władz samorządowych i regionalnych wszystkich szczebli nie tylko z Polski. i Europy, uważając, że to szansa, aby podzielić się swoimi doświadczeniami i nawiązać tam partnerskie kontakt ze swoimi kolegami, a także pozyskać inwestorów.